Literatuur – Stoksstories

Jørgen Jørgensen: koning van IJsland en convict in Tasmanië – Forrest Gump én Barry Lyndon

Hoeveel avontuur past er in één mensenleven? Jørgen Jørgensen (1780-1841) deed zijn best om op uiteenlopende plekken in de wereld zijn voetafdruk na te laten – van IJsland, waar de uit Kopenhagen afkomstige klokkenmakerszoon kortstondig koning was, tot Tasmanië, waarvan hij de hoofdstad Hobart hielp stichten, en waar hij 23 jaar later terugkeerde als convict. Nadat hij rond de wereld was gevaren, stortten zijn gok- en dranklust hem keer op keer in het verderf, maar even vaak krabbelde hij weer op, bijvoorbeeld als geheim agent in Britse overheidsdienst. Hij correspondeerde met de grootste botanici van zijn tijd en schreef tientallen boeken, pamfletten, preken en essays – meestal in de gevangenis.

Lees verder »

George Orwell in Praag en de kunst van het roken van slechte sigaretten

Een passage bij het herlezen van George Orwells klassieker Nineteen Eighty-Four bracht mij meteen terug naar mijn studietijd in Praag in 1980 en 1981/82. Aanleiding:

Lees verder »

Josef Škvorecký: schrijvers, smokkelaar en redder van Tsjechische literatuur

Georges Simenon schreef dat hij zijn leven lang het jongetje is gebleven dat in de Luikse volkswijk Outremeuse is opgegroeid. Iets soortgelijks geldt voor de in het Tsjechische Náchod geboren Josef Škvorecký (1924-2012) en zijn alter ego Danny Smiřický, de hoofdpersoon in tal van zijn romans. Van geen andere auteur heb ik 22 kapot gelezen titels in mijn boekenkasten staan, waarvan zes in Nederlandse vertaling (de laatste uit 2010).

Lees verder »

Literaire ontmoeting: Josef Švejk treft Josef K.

Twee Praagse schrijvers uit de tijd van de Eerste Tsjechoslowaakse Republiek (1918–1938) hebben ook internationaal furore gemaakt: de Tsjech Jaroslav Hašek, schrijver van ‘De lotgevallen van de brave soldaat Švejk tijdens de wereldoorlog’, en de Duitstalige Franz Kafka, wiens oeuvre tot het meest indringende van de twintigste-eeuwse literatuur behoort. Ze zijn weleens aangeduid als ‘de paradoxale tweelingbroers’.

Lees verder »

Wolf Biermann: ‘De Stasi is mijn Eckermann’

Wolf Biermann belichaamt als geen ander opkomst en ondergang van de DDR. In 1952 trok hij vol socialistisch optimisme vanuit Hamburg naar het, in zijn puberogen, ‘betere Duitsland’. Maar dat Duitsland legde hem al spoedig een beroepsverbod op en belette hem in 1976 een terugkeer in de DDR na een opzienbarend optreden in het West-Duitse Keulen. Ausgebürgert was hij. Protesten in Oost en West waren het gevolg. Met de DDR zou het vanaf toen alleen nog maar bergafwaarts gaan.

Lees verder »

Karl May in de DDR – Öko-indianen werkend voor de Stasi

Tot 1989 bezochten jaarlijks ruim 125.000 fans van het werk van Karl May (1842-1912) het grauwe plaatsje Radebeul, even ten noordwesten van de Saksische hoofdstad Dresden. De troosteloze arbeidersbuurten doen er het motto uit DDR-tijden: ‘Ruinen schaffen ohne Waffen’ alle eer aan. En hoe je dat met bommen doet, hoef je in Dresden sinds februari 1945 niemand uit te leggen.

Lees verder »

Op water geschreven

De naamloze reiziger uit Donau, het boek van de uit Triëst afkomstige germanist Claudio Magris, zit op een dag in een Hongaarse kroeg waar je, zo heeft hij bij de schrijver Kálmán Mikszáth gelezen, ‘de smakelijkste vissoep’ ter wereld kunt eten. Met een knipoog naar de Oostenrijks-Britse filosoof Karl Popper merkt de protagonist op: ‘Maar de literatuur behoort kennelijk niet tot de wetenschappen die vervalst kunnen worden, de echte wetenschappen.’

Lees verder »